Сiз сайттың ескi нұсқасында отырсыз. Жаңа нұсқасына ɵту үшiн келесiнi басыңыз

СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН ӨЛЕҢДЕРІ

ТАУ ІШІНДЕ

Мен келем тау ішінде түнделетіп,

Аймақты күңірентіп елеңдетіп,

Астымда ақ боз атым сылаң сағым,

Жалтақтап құлақтарын елеңдетіп.

Ақ боз ат менің, тұлпарым,

Шалқыған көңіл сұңқарым.

Көкірек керіп жұттым мен

Ауаның жазғы жұпарын.

Ә-әй, сүмбіл шаш,

Тәтті сөзің, Қара көзің

Білгейсің келгенімді жалғыз өзің.

Ән салдым есіп майда жаяулатып,

Ырғалтып, шырқап, толғап, баяулатып.

Толқындай мың, құбылған әнімді естіп,

Тыңдарсың кірпік қақпай ояу жатып.

Ақ боз атым қояндай,

Еркелеп басар аяндай.

Тербеді дауысым ауаны

Дыңылдап қалқып баяулай.

Ә-әй, сүмбіл шаш,

Тәтті сөзің Қара көзің,

Білгейсің келгенімді жалғыз өзің.

Ұйқыға әнімді естіп берілмессің,

Маужырап төсегінде керілмессің.

Ақырын үйден шығып уәделі

Жеріңе келуге сен ерінбессің.

Ақ боз ат қарар елеңдеп,

Үйіңнен шығып көлендеп,

Асығып келсең мөлдіреп,

Бүркенген шапан желендеп.

Ә-әй, сүмбіл шаш,

Тәтті сөзің, Қара көзің,

Білгейсің келгенімді жалғыз өзің.

Торғындай перде болар түнгі мұнар,

Ерніңнен ішкен балға қанбас құмар.

Құшақтап қанша сүйсең келген сайын,

Шалқыған шіркін көніл емес тынар.

Ақ боз ат қарар елендеп, Үйіңнен шығып көлендеп,

Асығып келсең мөлдіреп,

Бүркенген шапан желендеп.

Ә-әй, сүмбіл шаш,

Тәтті сөзің. Қара көзің,

Білгейсің келгенімді жалғыз өзің.

АҚСАҚ КИІК

Арқаның Бетпақ деген даласы бар,

 Бетпақ - шөл, ойлы-қырлы панасы бар.

 Сол шөлде ел жоқ, күн жоқ өсіп-өнген

 Жәндіктің киік деген баласы бар.

 Бетпақта қысы-жазы ел болмайды,

Ел-жайлау, өзен яки көл болмайды.

Бұтасы қу баялыш, қара жусан,

 Көгала бетегелі бел болмайды.

Бетпақтың көлденеңі сегіз көштік,

Сайланып қыс ішінде талай көштік.

Азамат, ат пен айғыр, атан ғана

 Шыдар деп қоста отырып, талай дестік.

Бетпақта елсіз-көлсіз өсіп-өнген,

Жалғыз-ақ құлан, киік шөлге көнген.

Казақтың малдарындай қыбырласып,

Әр ойдан топ-топ болып жусап өрген.

Жалғыз-ақ ел жылында көшіп өтер,

Асығып қар суымен "несіп етер".

Қаптасып, көшкен елмен дамыл алмай,

Мергендер аң ауласып кәсіп етер.

Мергендер дамыл алмай киікті атқан,

Ауылды қан сасытып топырлатқан.

Киікті ойлай ма екен таусылар деп,

Азайып бірте-бірте келе жатқан!..

 Бетпақтың көкпек, жусан, шөбі сұйық,

 Сол шөпті қорек қылған байғұс киік.

 Таңы - аппақ, екі көзі мөлдір қара,

Тигендей емес адам көзі қиып.

 Киікті қазақ және дейді бөкен,

 Бетпақты бұл бейшара қылған мекен.

Бөкенді атып мерген өлтіргенде,

Жазасыз жан өлді деп ойлай ма екен?

 Бөкеннен сұлу аңды мен көрмедім,

 Өзге аңға жануарды тең көрмедім.

Көздері мөлдіреген ақбөкенді

Адамның баласынан кем көрмедім.

 Қап-қара екі көзі мөлдіреген,

Әдемі екі танау желбіреген.

Елеңдеп жас балаша жалтаңдайды,

 Жел түрткен жусаннан да селдіреген.

Азайды соңғы кезде байғұс бөкен,

 Мың-мыңнан баяғыда өреді екен.

Бұл күнде келе жатқан жолаушыға,

 Кез келеді анда-санда саяқ-некен.

 Кей қазақ әдет қылған киік атып,

 Мүйізін пайда қылып, шетке сатып.

Сандалған бір киікке ұшырастым,

 Бір жылы Бетпақ шөлде келе жатып.

 Бетпақта келе жатты ақсақ киік,

 Сандалып қаңғырақтап басын иіп.

 Пана іздеп шыбын жанға сүйретіліп,

Мергеннің кеудесіне оғы тиіп.

Тамады қара жерге аққан қаны,

 Қиналып ентігеді шыбын жаны.

 Боялып ақ денесі қызыл қанға,

Келеді әлі кетіп жығылғалы.

Қиырсыз, Бетпақ дала... қураған шөл...

Жалғыз-ақ сырғандайды қоңылтақ жел.

 Меңіреу... тірі жан жоқ... жып-жылмағай.

 Ел қайда? Ел алыста - шулаған ел!

Сандалып келе жатты ақсақ киік,

Бір тоқтап, анда-санда әлін жиып..

. Ақбөкен сахаранын бота көзі,

 Атты екен қандай мерген көзі қиып?

 Келеді қаңғылақтап жалғыз өзі,

 Тілі жоқ, құр жүректе айтар сөзі.

Шағады шыбын жанның қиналғанын

Жалғыз-ақ мөлдіреген екі көзі.

Жапанда еш сая жоқ шыбын жанға,

Моншақтап жерге тамған қызыл қанға.

Жапанда басын сүйер тірі жан жоқ,

Әл кетіп сорлы киік жығылғанда!..

Бота көз сахарада қына терген,

Кім екен жапан түзде сені көрген?

 Аяныш сезімі жоқ бір қазақ-ау,

Дәл көздеп жүрегіңе атқан мерген!..
 

САҒЫНДЫМ

Туғалы қапас көрмеген,

 Көкіректе кектер кернеген,

 Талпынып құлаш сермеген

Айтайын ішкі сырымды:

Қайрымды қалың елі бар,

 Сарыарқа сары белі бар,

 Өрісті шалқар көлі бар

 Сағындым мен кырымды.

 Өзенді, көлді жайлаған,

 Кермеге тұлпар байлаған,

 Хабарсыз арам ойлардан

Сағындым мен аулымды.

Жібектей шашы оралған,

Қыпша белі кыналған,

Еркесі қырдың бұралған

 Сағындым мен сәулемді.

 Айналып-толғап өсірген.

 Ақ сүтін беріп кешірген,

Тастамайтын есінен

Сағындым ғаріп анамды.

Мал бағып, шауып ойнаған,

 Үйреткен асау байлаған...

Көк жасыл шебі жайнаған

 Сағындым еркін даламды.

 Қымызы бал шараптай,

 Жігіті бағлан манаптай,

Тұлпары тарпаң қанатты

 Сағындым бейбіт елімді.

 Таулары биік қиялы,

Орманы шалғын миялы,

Жылқы, қой, сиыр, түйелі

СағындымАрқа-жерімді.


КЕЛІНШЕКТІҢ БЕСІК ЖЫРЫ

Әлди-әлди, ақ бөпем,

Ақ бесікке жат бөпем!

Жылама, бөпем, жылама,

 Жілік шағып берейін,

Көк ала иттің құйрығын

Жіпке тағып берейін!

Әлди-әлди, жанашым!

Алдыма алып шабайын,

Тойға кеткен әкеңді

 Кайдан іздеп табайын?

 Әлди-әлди, аппағым!

Жылама, менің жүрегім,

Әкең малда тұр шығар

 Таяныш қып күрегін.

 Әлди, менің бөбегім,

Әкең жүр ғой малменен!

Жүрген шығар алысып

Шұна қаяз қарменен.

 Қартайғанда күтетін

Әкесі мен шешесін,

Кандай жігіт өскенде

 Болар екен бөпешім?

Өңкей біздей зарлыға,

Кемдіктегі жарлыға,

Жаным менің ержетіп

Көсем болар ма екенсің?

Тақылдаған таңдайы,

 Кере қарыс маңдайы.

 Алмас тілді немесе,

 Шешен болар ма екенсің?

 Бұлбұлдай боп тілінен

Тәтті айтқанда бал тамған,

 Ащы айтқанда қан тамған

 Ақын болар ма екенсің?

 Не болмаса жүректі,

 Күш, қайратты, білекті,

Кемшілікке көнбейтін

Батыр болар ма екенсің?

 Омырауы есіктей,

Ақ балтыры бесіктей,

 Егінші боп, өзгеге

Нұсқа болар ма екенсің?

 Отқа темір қайнаткан,

 Бұт балғаны ойнатқан,

Нанша илейтін темірді

Ұста болар ма екенсің?

 Не болмаса жұмыскер,

 Не өнерлі мініскер,

Саусақтары сүйріктей

Зергер болар ма екенсің?

Не қасқа атты Қамбардай,

Аш қылмайтын аң барда,

Құралайды көзге атар

 Мерген болар ма екенсің?

Жақсы болып ержетсе

Балапаны бөпесі,

 Бағы ашылып, анасы

 Көкке тиер төбесі.

 Бақытсыз боп ержетсе,

 Бар үміті - қарағы,

Михнат шеккен сорлы ана

 Ашпағаны қабағын.

Әлди-әлди, балашын!

 Ұйықтатайын тербетіп...

Тілегім сен, құлыным,

Үміт ақта ержетіп!..
 

ТЕРГЕГЕН БОЛСАҢ АЙТАЙЫН

Маржандай тізген жырымды

 Айтайын болсаң, тергеген:

Домбырадай күйленіп,

 Ән тасып көкірек кернеген.

 Махаббат толып жалындай,

Лүпілдеп жүрек тербеген.

 Шаттанып күйлер қауласып,

Қосылған әрбір пернеден.

 Дүниеге жайып құшақты,

Күштерім құлаш сермеген.

Шаттанған тасып өлеңді,

 Айтпауға ерік бермеген.

Кейде толып көкірекке

Кектер толып кернеген.

 Жігер қайнап зұлматқа,

Дүниеден шындық көрмеген.

Көз жасын көріп сорлының,

Екпінді қызу өленді

Көкірегім жылап еңіреген

 Айтпауға ерік бермеген. 

 

ҚЫРДА

Күңіреніп қырда отырып көкірек кернеп,

 Ән салдым домбыра алып ырғап, тербеп.

Аузымнан өлеңімді қағып алып,

Ызыңдап кетті жаттап асау жел кеп.

Асау жел саулап жаттап кетті сарнап,

Аралап Сарыарқаны кезіп - шарлап.

Ән салдым қырда отырып көкірек кернеп.

Кім білсе желдің тілін соған арнап.


КҮЗДІГҮНІ ДАЛАДА

Сарнайды бүгін жел неге,

Жапырақтар сыңсып тулайды?

Күңіреніп бүгін көл неге,

Соқтығып мұнша тулайды?

 Күлмеймін бүгін мен неге,

Түнерген қабақ ызбарлы?

Домбыра күйі пернеде,

 Дәл бүгін неге тым зарлы?

Түнеріп қабақ күнімен,

 Түйіліп нені ойлайды!

 Домбыра зарлы үнімен

 Нені айтып бүгін қоймайды?

 Домбыра, кәне, жырлай гор,

Түнерген қабақ ашылсын!

Он саусақ билеп зырлай гөр,

Көкіректің лебі басылсын!

Қарашы, міне, айнала,

 Сұр кетіп жерден сарғайды.

Қоңылтақ, сырдаң айдала,

 Жалаңдап жел де сарнайды!

 Қуарған дала сұры жоқ,

Көркінен сұлу айрылды.

Әдемі түрдің бірі жоқ,

 Сарғайып міне қайғырды.

 Кестелі жасыл киімді

 Қызықты кезім кетті-ау деп,

Май мен шіркін июньді,

Ойлайды, "әттең етті-ау! " деп.

 Қайнатып қанды жас қылған,

 Ойлайды өткен өмірді.

Балқытып тәнді мас қылған,

 Ысытқан суық темірді.

Сумаңдап сырдаң суық жел,

Даланы жалап кезеді,

Жоннан жонға қуып жел,

Домалап қаңбақ безеді.

Күн сайын ағаш селдіреп,

Көк бұйра шашы сұйылды,

Сарғайып жапырақ желбіреп,

Судырап жерге құйылды.

Қазақтың күзгі даласы,

Оң жоқ түс жоқ сұлайды,

Сорлының қойшы баласы,

Жырлайды, шырқап жылайды.

Қойшы жүр қойын каптатып,

Боздағы шығып бүрісіп.

 Шолағын түріп оттатып,

Киімі шоқпыт құрысып.

Жоқшылықты жыр қылып,

 Далада қойшы зарлайды.

Кімге айтса да сыр қылып,

Байына жылап бармайды.

Аш қойшыға нан керек,

Боздағы шыққан бетінен,

Тоңса да қойшы жан керек,

Қалмайды қойдың көтінен.

 Қазақтың күзгі даласы,

Өң жоқ, түс жоқ сұлайды,

Ауылғ атағы қарашы!

Тоңып кәзір жылайды?

Сорлы әйел тоңып зар қағып,

Жүгіреді әне, қарашы!

Үстінде шоқпыт жарғағы,

Дірдектеп ерген баласы.

Қыдырып қыр мен өзекті,

Іздейді отын табуға,

 Арқалап терген тезекті,

 Апармақ байға жағуға.

 Ісініп, тоңып көгерген,

Жан ұшырған анасы,

 Дірдектеп сорлы неге ерген,

 Жалаң бұт анау баласы?

 Ермей қайтсін, аш бала,

Ауылда оған пана жоқ.

 Лыпасы жоқ баспана,

 Жағуға отын және жоқ.

Жып-жылы байдың ордасы,

 От жанып маздап жайнайды.

Кілкиді байдың мордасы,

Шымырлап қазан қайнайды.

 Байекең үйде ызбарлы,

Кілкиді майы бетінен,

Бағады қойын бір жарлы,

 Дәметпей оның етінен.

Ордада пысынап бай отыр,

Астыңда кілем, көрпесі...

Бай маңқиып жай отыр,

Алдында тотай еркесі.

 Бәйбіше байдың қасында,

Қимылдауға ерінеді.

Қарқара жаулық басында,

 "Әй, от жақ!" деп керілед.

Жаз келсе де жарлыға,

Жадырарлық кеңдік жоқ.

Күн туса да зарлыға,

 Ауылда әлі теңдік жоқ.

Өзіңді кедей теңгеріп,

 Кемдікті неге жоймайсың?!

 Тұрмысты өзің меңгеріп,

Бүйтуді неге қоймайсың!

Малын топтап баққызып,

Байекем үйде жатпасын!

 Ордаға отты жаққызып,

Рахатқа ылғи батпасын.

Бұйырған дәмді тата тұр,

Тағдырың айқын жазылған.

Көріңде бар жататын,

Сегіз жыл бұрын қазылған.
 

БІЗ

Асау өсіп арқада

 Жүген, құрық тимеген,

 Матау көрмей ер жетіп,

Жасынан ноқта кимеген,

Бостандық, кендік, еркіндік –

 Басқаны жаны сүймеген,

Бұғалық салса ұстауға

Ақырып тулап сүйреген,

 Арқаның болдық ұланы,

Еркін өскен бұланы.

Теңдік іздеп кедейге,

Жауызға көнбей туладық.

 Залымдардың жасаған

Аранына уладық.

Қараңғы, суық зынданды

Жатақ қылды тәніміз.

 Қылыштың жүзі, мылтықтың

 Аузында болды жанымыз.

Өмірінде жауыздың

 Кетіп адам сәніміз,

 Арыстандай жаралы

 Өртенді қайнап қанымыз.

Бір шұңқыр су, түйір нан

Үйреншікті ас болды.

Күл, көмір, қиқым, тоң төсек,

Жастығымыз тас болды.

Тас көмірдің топырағы

 Денені басып қаралап,

 Тас көмірдің түтіні!

Өкпені қауып аралап,

 Қырлы темір шынжырлар

Қол-аяқты жаралап,

Жауыздардың дұзағын

Көрдік қорлық, азабын!

БІЗДІҢ ЖАҚТА

Шалқыған біздің жақтың көлдері бар,

Ағашты биік таулы жерлері бар.

Өзен, су, көлдер жайлап, тау қыстайтын

Меймандос, берекелі елдері бар.

 Думанды шалқар көлдері-ай,

Еркін дала белдер-ай.

Каздай қатар мыңғырып,

Тізіліп көшкен елдер-ай.

 А-ай, Сарыарқа,

 Елің алыс,

Қалды шалыс,

Жат жерде талай елмен болдық таныс.

 Жеріне біздің, жақтың лайық ері,

 Ер палуан, аңшы-мерген, әншіл, сері.

Жасынан жүйрік мініп өскен бұлан,

 Жау жүрек, ер көңілді жігіттері.

 Сілтеуші ек құлаш тұлпардай,

Жазушы ек қанат сұңқардай,

 Асауменен алысып,

 Қашағанды құтқармай.

 Ай-ай, Сарыарқа,

 Елің алыс,

Қалды шалыс,

Жат жерде талай елмен болдық таныс.

Қыздары біздің жақтың қара қасты,

Тісіне ұқсатарсың, меруерт тасты.

Сымбатты, көркем бойлы тал шыбықтай,

 Мамық төс, сұңғақ мойын, сүмбіл шашты.

 Еркін бейбіт ауылым-ай,

 Жас ерім талдай сәулем-ай.

Қырдың ерке сұлуы

 Сағындым сені, бауырым-ай.

А-ай, жан сәулем,

Өрім талдай,

 Жазық маңдай,

Аузыңнан шыкқан лебің шекер балдай.

 

ДАЛАДА

Жүген-құрық тимеген,

Жасынан ноқта кимеген

 Алты жасар асауды

Ұстап міндім далада.

Ақырды асау –

Жаңғырды дала.

Тулады, орғыды асау –

Дүбірлеп күңіренді дала,

 Қиырсыз дала...

Орғыды асау айнала –

Дүбірледі айдала.

 Алысып асау осқырды –

 Жал-құйрығы желмен ысқырды,

 Жүйткіп, зымырап құлашын керді асау.

Танаулары шелектей,

 Ырсылдап демі көріктей,

 Көздері оттай, өріктей.

Өрге қарай орғыса,

 Өр не қылмақ асауға?

Жел не қылмақ асауға?

Желге қарай орғыса,

Орғытып, ұшыртып жүріп

Көкіректі кернеп,

 Кең даланы күңірентіп

Қатты айқайлап ән салдым.

Жаңғыртып кең даланы.

Салдым күшті дауыспен ән!

Әніме қосылды: кең дала,

Аққулы-қазды шалқар көл,

 Қамысты-құрақты көк өзен

 Қосылды бәрі шуласып,

Косылды бәрі шаттанып.

 Сендерге, қарындастар,

 Сендерге, інілер,

Сендерге арналды бұл әндер!

Дүниенің құлдық шынжырын қиратып,

Әділдік, теңдік іздеген,

 Тұрмыстың таршылық зынданын бұзып,

Еркіндік, кеңдік іздеген,

Көкіректері жанып бақыт іздеген, жастар,

Сендерге арналды бұл әндер! 

 

ОРМАН

Орман міні,

 Мұның да үні

 Кейде жұмсақ, кейде шу.

Кейде тынық,

 Кейде сұлық,

 Кейде дауыл гу де гу.

 Қалың орман,

Ойға толған,

Тұнжырайсың иіліп,

 Еңбек сырлас,

Сәулем құрдас,

Әр рудан жиылып.

 Жоқ бір қалып,

Кейде ырғалып,

Сен де көлше шулайсың.

Басты шайқап,

Желді жайпап,

Аласұрып тулайсың.

Аппақ қайың,

Қарағайың

Қосылыпты табысып.

Сұлу терек,

 Жасыл желек

 Құшақтасып қабысып.

Кейде қыбыр,

Кейде жыбыр,

Кейде жұмсақ желбіреп.

Көйлегің көк,

 Өрнегі көп,

Құлпырады елбіреп.

Сұлу терек,

Жасыл желек,

 Сәулем, саған не керек!

Биік бойың,

Кімде ойың?

Жібек желге аш қойын.

 Аппақ кайың,

Бұл не жайың,

Жасарасың жыл сайын?

Аппақ қайың

Қалқатайым,

Мас қылады иіс майың?

Ақ көйлекті,

Сұлу текті,

Жасыл шашақ желекті.

 Ырғаласың,

Бұраласың,

 Көзді қайда саласың?

 Қарағайым!

Жұпар майың,

Жібек желмен аңқиды.

Жұпар шаштың,

Көкірек аштың,

 Мас болып тән балқиды.

 Мас қылады,

Жас қылады

Жұпар исің жүректі.

Дертке дәрмен,

Тасқын әлмен

Жігерлейсің білекті.


АНАНЫҢ ХАТЫ

Байғұс ана хат жазыпты,

 Депті «балам сағындым»,

Ұмыттың ғой бізді тіпті,

Бір келмедің неғылдым?

 Оқу іздеп кеткеніңнен,

 Ауылға бір қайтпадың.

 Біз не көрдік жеткеніңнен,

Елге кеп уәз айтпдың.

Балам едің емшек берген,

Түн ұйқымды төрт бөліп,

Анаң едім жапа көрген,

Сені өсіру дерт болып.

 Жас күніңде көп ойлаушы ем,

Сені әлдилеп тербетіп.

«Арманым жоқ» деп ойлаушы ем,

 Қалқам өсер ер жетіп.

Болмай шықты ойлағаным,

 Сен жігіт боп жеткен соң,

 Қалжырадым, ойла жаным,

Сен алысқа кеткен соң.

Талай жылап жүруші едім,

Сенің бала кезіңде.

Неге екенін білуші едің,

Қалқатайым, өзің де,

Алданышым қалқам еді,

Сонда менің қуатым.

Сен тұңғышым – марқам едің,

Бар қайғымды жуатын.

 Көрмеп едім жар қызығын,

 Бір сен едің тілегім.

Бір сен едің бар қызығым,

 Шыбын жаным, жүрегім!

Қарай-қарай көрінгенге,

 Екі көзім төрт болды.

Еш қайғым жоқ сенен өзге

 Аш өзегім өрт болды.

Ойла, енді кім мені күтті,

Қартайдым, кем саулығым.

 Үсті-басым тозып бітті,

Тозды баста жаулығым.

 Кетсең «балам» өз алдыңа,

Мен не болам, біл өзің.

Елестейді көз алдыма,

Бала күнгі мінезің.

Бала едің сен жыламайтын,

Еркелікті білмеуші ең.

Жоқты бар деп сұрамайтын,

Және орынсыз күлмеуші ең.

Отырғанда от басында,

Ертек айт деп қоймаушы ең.

Тұрымтайдай бо қасымда,

Тыңдауға бір тоймаушы ең.

Ертек айтсам нанушы едің,

Құмарланып, құлыным.

Көзіңде от жанушы еді,

 Салбырап қос тұлымың.

Қызық еді ойындарың,

Бәйге тігіп жарысқан,

 Ұзын шыбық сойылдарың

Жаумен ел боп алысқан.

 Өңкей бала екіұдай боп,

 Намыс үшін дуласқан.

Кек алуға тегіс сай боп,

Жасақ құрып жауласқан.

 Жауға жасақ сайлаушы едің

Үлкен болып саптанып.

Сен түсіріп байлаушы едің,

 Келген жауды аттанып.

Сөйтіп кейде зорлық көрсең,

Жылап үйге қайтпаушы ең.

 Іште сақтап қорлық көрсең,

 Жанға шығып айтпаушы ең.

Пәлен жерде сені сырттан,

Ұлық болды деседі.

Ағайының естіп жұрттан,

Гулеп желдей еседі.

Арманым зор, неғылайын,

 Елге келіп тұрмадың,

Маған салып сары уайым,

Артқа мойын бұрмадың.

Сен де «халық биі» болмас па ең,

Болмас па едің комитет,

 Елге сен де сый болмас па ең?

 Тілімді алсаң нең кетед!

 Сені дағы ел қадірлеп,

Түсер еді түрлі сый,

 Мал жинар ең, сен де түрлеп,

 Оюлы отау, тігіп үй.

 Енді қалған өмірімді,

Келінім боп күтер ед.

 Әлдилесем немеремді,

 Бар арманым бітер ед.

Ойла, енді кім мені күтті,

Қартайдым, кем саулығым.

Үй іші де тозып бітті,

Тозды баста жаулығым.

Қалжырадым, сағындым мен,

 Бір кеп көрін көзіме.

Ұмытқандай неғылдым мен?

 Жауап қайыр сөзіме! 
 

ТУҒАН ЖЕРІМ – ӨЗ ЕЛІМ

Қайғы ойлаттың естен кетпей туған жер,

 Қаны қашты, әм сарғайтты ет пен тер.

 Сені ойласам ішім күйер қапа боп,

Жүрегімде түйіншіктей қайғы шер.

Жүрекке ыстық, көзге сүйік өз елім,

 Тең құрбыммен қағысып, ойнап жүргенім.

Жап-жалаңаш жайдақ атпен жүздіртіп,

Бәсеке қып, жұмыртқа алған ну көлім.

Өлкелерге ауыл қонған мезгілдер

Бәйшешектер құлпырынған мезгілдер.

 Майысып бір, кек талдардың басында,

Құстар сайрап, көңіл бұрған мезгілдер.

 Сені ойлап күні-түні туған жер,

Қаны қашты, әм сарғайды ет пен тер.

Сені ойласам ішім күйер қапа боп,

Жүрегімде түйіншектей қайғы-шер.

Ұйықтасам да еш шықпайсың түсімнен,

Тұрсам-дағы сен кетпейсің есімнен.

Көзден таса қылсам деген жоқ едім,

 Шыға алмадым азалдағы кесімнен.


ҚАМАУДАН

Тас үйдегі тұтқынды

 Аяған адам жоқ болды.

 Аяды бірақ табиғат,

Көңілім соған тоқ болды.

 Терезенің алдына

Торғайлар кеп ән салды.

 Ызғарлы қамау тас үйге

Күйлендіріп жан салды.

 Даладан көгал жас исін,

 Жіберді маған желменен.

 Терезеде отырып,

Сөйлесті көңілім елменен.

 Болса да алыс қызыл күн,

 Шұғыласын шашты алтындап.

 Ғашығым менің бостандық

Келді алдыма жарқылдап.

 Терезеден өлшеусіз

 Көрсетті қыр, кеңдігін,

Табиғатына дүниенің

 Патша мен тұтқын теңдігін.

 Демін салып майда жел

Құшақтап сүйіп тәнімді:

Сүйгенімдей тербетіп

Жұбатты менің жанымды.

Отырмын күзет – қамауда

Дұшпаннан тәнім жеңілді.

Жеңе алмас, бірақ, еш пенде

Асау еркін көңілді.

СӘУЛЕМ

Ауылда мехнаттан кетіп аулақ,

 Отырсам жүрегімде жалын қаулап,

 Ауырған жаныма кеп демін салып,

 Жалғыз-ақ сәулем келді көңілімді аулап.

Алдауыш көп достардан күдер үзіп,

 Отырсам төңірекке көзім сүзіп:

Сұлуым, ерке сәулем қасыма кеп

Жанымды жадыратты рух кіргізіп.

 Дер едің еріген бал бар мінезі,

Жылы жел ескен жазғы — тәтті сөзі.

 Қақ жарып қара түнді нұр жайнаған

Жұлдыздай аспандағы екі көзі.

Екі бет саядағы қызыл шие.

 Даусы сызылған күй гармоние.

 Кең маңдай, екі қасы иген садақ,

 Сөйлессең шығар естен сұм дүние.

Махаббат екі ернінде лебі жанған,

Ұқсайды қабысқан гүл шешек жарған.

Құйылған қара шашы екі иініне,—

 Қара бұлт аспандағы жел аударған.

 Ақ төсі ақ көбіктей толқындағы,

 Аққудың ақ мамығы — ақ тамағы.

Арқада тағы өскен, сұлу сәулем,

Көңілімді жадыратшы келіп тағы!


НҰРА

Сағынып, Нұра, мен келдім,

Бұрынғы иең — байғұстың.

 Айрылған сенен көп елдің

Жатырсың көрмей қайғысын.

 Мекен болдың бір уақыт

Көшіп жүрген қазаққа.

Айырылып сенен бей бақыт

Сорлылар қалды мазаққа...

Сырыңды айтшы сен маған,

 Атамыздың жайлауы!

 Мың-мыңнан жылқы жасаған

 Биелердің байлауы.

Айтпасаң да білем мен

Ішіңдегі сырыңды.

Қайғыдасың бүгін сен,

 Айтпайсың бірақ шыныңды.

 Хош, Нұра, тағы көргенше

 Есендік берсін бір құдай.

Енді қайтып келгенше,

 Ескі иең, жүрер құр жылай.

Бұрынғыдан қайғылы

Құстарың да сайрайды:

 Қолдан келер еш не жоқ,

Жүрек от боп қайнайды.


ДОМБЫРА

Көкіректе қайнаған кек оңдыра ма?

Көңілді бір орынға қондыра ма?

 Түнерген қара қабақ жадырасын,

 Ән салып, күй күйлейтін домбыраға.

Аршадан кертіп жонып тиек салдым,

Ызаны тарқатуға домбыра алдым.

 Күңіреніп, көтеріліп, қанат сермеп,

Домбырам, айтшы бәрін біздің халдің!?

Домбыра-ай, күйлер қоссын пернелерің!

 Тарқатшы көкіректегі кектің шерін.

 Қабақты қарс жауып тұнжырады,

Түнеріп, түгі шығып қайратты ерің.

 Домбыра күйлегенде шыққан сарын,

Көкіректен ән салғанда шыққан жалын,

Күйдіріп әм мұздатып жан мен тәнді,

Әлемге біздің халдің айтшы бәрін?! 

АҚҚУҒА 

Келеді мұңды дауыс құлағыма,

Япырым-ай, бір сорлы әйел жылады ма?

Сағынып әлде қымбат бір адамын,

Көл қылып көздің жасын бұлады ма?

 Уа, әне сыңқылдаған аққу екен,

 Біреуге сәлем айтсам, айтар ма екен?

 Әй, аққу, әй, сәлем айт жолыққанда,

 Сарыарқа сынсыз сұлу біздің мекен.

 Сол жақта естен кетпес бір адам бар —

 Сорлы ана, ол сағынып еңіреген зар.

 Көкірегі қарс айрылған «уһ» дегенде,

 Емес ол опасы жоқ сұм сүйген жар.

 Уа, дүние-ай, қанат бітіп құс боп ұшсам,

Сағынған сол байғұсты барып құшсам.

 Шипа боп жарақатты жүрегіне,

Құшақтап көкірегіме басып қыссам!

КҮРЕҢ AТҚА

Күрең ат, күрсінесің, зорықтың ба?

Арқадан күдер үзіп торықтың ба?

Мендей-ақ тыныштық таппай елді тастап

Сен-дағы сергелдеңге жолықтың ба?

 Күрең ат, жабырқайсың, қамықтың ба?

 Сағынып Сарыарқаны тарықтың ба?

 Тыныштықтан безіп жүрген бір адаммен

Жолдас боп, арып-ашып талықтың ба?

Күрең ат, жабырқама, арқаң босар,

Үйірден бөлген тағдыр қайта қосар.

Ел-жұртқа есен қайтсақ, тілектестер

 Той қылып, алдымыздан бізді тосар.

 1919 жыл, қазан, Шөл.
 

ЖАЙЛАУҒА КӨШУ

Ел көшкенде кең жайлауға таласып,

 Жүк артысар аяқтарын тез басып,

 Таң белгісі білінгенде сарғайып,

Ақырындап дүниеге нұр шашып.

Кәрі-жастар жүген алып жүгірер,

 Жылқы келіп, ат ұстауға шуласып.

 Аттарын ерттеп жүк артқанша ел арты,

 Алды кетер шұбатылып бел асып.

 Өз-өзімен әлек болар кеп жастар,

Көшке мінген асаулары туласып.

Көш артында қыз-келіншек іркіліп,

Бір жүруге біріне бірі қарасып.

Қатарласып жорғаларын салысар,

Желектері, үкілері жарасып.

Өзіне-өзі риза бола ыржаңдап,

Қастарында жүрген жігіт жанасып.

Тайға мініп балалар жылқы айдасар,

Ақсақалдар ілгері қоныс сайласар.

Өртеңді өpic, суы тұнық көлге кеп,

Ауыл қонып, үй тігісіп жайласар.

 Көлге жауып жылқыларды суарып,

Желі қағып, шалғынға бие байласар.

 Атпен барып тұнық жерден су әкеп,

Самауырлар үй алдында қайнасар.

Бұрынғы елден ерулік жеп соңғы ел,

Сары қазы, бағлан етін шайнасар. 
 

БОЙ ЖАЗУ

Күй шіркін кейде серпіп қылаңдайды,

 Кейде пәс, кейде сейдін, сыландайды.

Кейде жай кібіртіктеп, ақсай жылжып,

 Кейде ырғып, ақ түлкіше бұландайды.

 Сұлуша кейде әсемдеп бұрандайды,

 Мәстекше кейде мешел тырандайды.

Кермеге байласаң да жерді тарпып.

Тұлпарша кейде шапшып тұралмайды.

Күй шіркін әуел құлаш салған еді,

Шалықтап өрттей жүйткіп жанған еді.

Дестелеп Көкшетаудың ертегісін.

Тізбектеп біраз жыр ғып алған еді.

 Әйткенмен шіркін жүйрік талған еді,

 Қарқыннан біраздан соң танған еді.

"Оқ жетпес" ертегісін бітіргенде.

 Үзіліп жыр тізбегі қалған еді.

 Бас жағы бұл ертектің жазылғалы,

Әңгіме белуардан қазылғалы,

Екі-үш жыл болса-дағы, - кейінгісін

Жазуға қалам алдым қазір ғана...


ҒАЗАЛ

Сөйлей көр, тіл мен жақ,

Сөзіңнің бәрі хақ.

 Парыздай міндетің –

 Қалқаны мақтамақ...

Мамық төс, ақ тамақ,

Бұраң бел, құшсақ нақ.

 Үлбірек екі ерін,

Бейне гүл қызғалдақ.

Қараймын қасыңа,

Жібектей шашыңа.

Тістерің ұқсайды

Ақ меруерт тасына.

 Кел, жаным, қасыма,

Нансаң бұл расыма;

Бар дүние тең келмес

Жалғыз бір басыңа.

Бал тамған сөзіңнен,

От жанған жүзіңнен.

Мөлдіреп қараған,

Айналдым көзіңнен.

Бал беріп сөзіңнен,

 Өптірші жүзіңнен.

Ұжмақтай хор қызы

 Артылмас өзіңнен.

Жүректің дертін бас,

Кел, жаным, көңлімді аш!

 Ақырын жымиып,

Күліп бір нұрың шаш.

 Ғашықтық болсын паш,

 Білсін де өзге жас.

 Жалындай жандырып,

 Лебіңмен қылшы мас!

Лебізің, шекер бал,

 Сымбатың өрім тал.

 Шырайың саяда

 Алмадай қызыл ал.

Сен бір шоқ қызыл гүл.

 Қонған кеп мен бұлбұл.

 Тарқамас құмарым,

Сені иіскеп бес мың, жыл.

Сайра да біздің тіл,

Жырла да мың құбыл.

Бұлбұлдың ғашығы гүл,

 Сүйгенім, өзің, біл!